Tại sao bệnh tay chân miệng bùng phát?

Riêng ở TP.HCM, tính đến ngày 13/6 đã có 3.577 trẻ nhập viện, tăng 140% so với cùng kỳ năm ngoái, trong đó có 15 ca tử vong. Ngày 16/6/ 2011, TP.HCM đã có cuộc họp khẩn cấp tìm cách chống dịch tay – chân – miệng (TCM). Những năm về trước bệnh tay chân miệng dù khởi phát thành dịch nhưng tỷ lệ tỷ vong cực kỳ thấp (Năm 2010 có 1 trẻ nhi tử vong), nhưng sang năm 2011 tình trạng trẻ bị nhiễm bệnh và tử vong với số lượng cao đã gây bức xúc lẫn hoang mang cho người dân. Hiện đã vào cuối tháng 6 (mùa thấp điểm) nhưng số lượng bệnh nhi nhập viện vì bệnh tay chân miệng ở 3 bệnh viện Nhi đồng (NĐ) 1, NĐ 2, BV Nhiệt Đới TP.HCM vẫn khá cao, mỗi tuần có tới hơn 400 ca nhập viện. Bệnh đã lan thành dịch ở phía Bắc và miền Trung (Quảng Ngãi), hiện đang diễn biến phức tạp và khó kiểm soát.

Nguyên nhân

Nguyên nhân hàng đầu gây ra những cái chết cho trẻ nhỏ là do virus TCM đã xuất hiện chủng virus mới với độc tính cao. Kết quả xét nghiệm cho thấy có 2/5 mẫu dương tính với chủng virus mang tên EV71 mới thuộc tiểu nhóm B thay vì nhóm C như những trường hợp đã thấy ở Việt Nam trước đây. Trước một chủng mới xuất hiện, cộng đồng tiếp xúc phải có thời gian tạo ra được kháng thể trong cơ thể để đề kháng với virus. Vì vậy, với các em nhỏ, sức đề kháng không cao, khi nhiễm virus mới dễ chuyển thành bệnh và diễn tiến nhanh, biến chứng nặng, nguy cơ tử vong cao.

Thứ nữa là biện pháp phòng ngừa và khử khuẩn ở người dân còn rất kém. Ý thức của người dân về dịch bệnh không cao, lơ là, tâm lý chủ quan… là một phần điều kiện cho bệnh tăng cao. Cụ thể, để phòng bệnh, biện pháp cơ bản nhất là rửa sạch bàn tay trẻ và người chăm sóc trẻ, để bàn tay không mang con virus này đưa vào cơ thể. Bên cạnh đó, trẻ chơi đồ chơi, đi đứng và bò lê trên sàn nhà cho nên có thể tiếp xúc với virus gây bệnh. Vì thế, ngoài việc rửa tay thường xuyên cho trẻ, người dân phải vệ sinh hằng ngày, khử khuẩn hằng tuần đối với đồ chơi, vật dụng của trẻ cũng như môi trường trẻ sinh hoạt. Từ năm 2007, đã có chỉ đạo của Sở Y Tế, Trung tâm Y tế dự phòng tới các trường học chiều thứ sáu hằng tuần phải tổng vệ sinh khử khuẩn đồ chơi, bàn ghế.

Thế nhưng, trong tháng 4 vừa qua, đoàn thanh tra y tế tại các trường học phát hiện các trường không tiến hành khử khuẩn. Việc khử khuẩn mới được khởi động lại trong tháng 5, ngay lập tức, số lượng các ổ dịch tại các trường học giảm mạnh. Việc chống dịch không hiệu quả hiện nay là tại các gia đình có trẻ dưới 5 tuổi ở các quận, huyện, không phải tại trường học. Theo thống kê, 70% số trẻ mắc bệnh TCM hiện không đi học, 30% số trẻ mắc bệnh có đến trường, nhưng khởi phát bệnh mắc từ nhà. Số ca lây lan ở trường học rất ít. Điều này cho thấy, việc khử khuẩn tại môi trường gia đình rất kém. Bệnh TCM hiện chưa có thuốc phòng ngừa và chữa trị đặc hiệu. Biện pháp chính đến thời điểm này được xác định đó là vệ sinh khử khuẩn môi trường.

Biện pháp

Các bậc cha mẹ có con nhỏ không nên lơ là việc vệ sinh cho trẻ để tránh những trường hợp tử vong đáng tiếc vì bệnh TCM. Thường xuyên rửa tay cho trẻ và người giữ trẻ; vệ sinh mỗi ngày, khử khuẩn hàng tuần những vật dụng, đồ chơi, môi trường sinh hoạt của trẻ ở trong nhà, ở nhà trường và nơi vui chơi công cộng Trong trường hợp trẻ có biểu hiện lở miệng, nổi hồng ban, bóng nước ở lòng bàn tay, chân, gối, mông, kèm theo sốt cao liên tục, giật mình, hốt hoảng, run tay chân, ói nhiều, thở nhanh… phụ huynh phải đưa trẻ đến ngay bệnh viện để được cứu chữa kịp thời. Trẻ mắc bệnh tay chân miệng, nếu phát hiện sớm và điều trị kịp thời, khoảng 98% bệnh nhi có thể được chữa khỏi.

BS Lê Trường Giang

Theo các tài liệu của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), năm năm gần đây một số type của virus EV71 (hiện đang có tại Việt Nam) là B3, B4, C2 và C4 có khả năng gây ra thành dịch bệnh tay chân miệng lớn ở một số nước châu Á. Trong đó, ở Trung Quốc năm 2008 – 2009 bệnh dịch tay chân miệng bùng phát do type C4 hoành hành. Tại TP.HCM, lần đầu tiên đã có trường hợp tử vong vì bệnh tay chân miệng của bệnh nhi 13 tuổi tại Bệnh viện Nhi Đồng 2. Viện Pasteur TP đang đợi mẫu bệnh phẩm của bệnh nhân này chuyển qua để xét nghiệm và nghiên cứu. Lâu nay, bệnh thường xảy ra ở trẻ em dưới 5 tuổi, đặc biệt ở trẻ 1 – 3 tuổi, chưa khi nào ghi nhận bệnh xảy ra ở trẻ có tuổi lớn như bệnh nhi này.